153

Dani mevluda i zikra kroz djela učenjaka hanefijskog mezheba

Piše: hfz. Dževad Gološ

Na našim prostorima godišnja je praksa da se obavljaju vjerska okupljanja koja se nazivaju vjerskim manifestacijama. Od najpoznatijih takvih okupljanja jest okupljanje na Ajvatovici i u Blagaju. O Ajvatovici sam prethodno pisao u članku pod naslovom “Ajvatovica kroz djela učenjaka hanefijskog mezheba i u govoru bošnjačkih alima”. Na sličan način ovdje želim kazati i o manifestaciji “Dani mevluda i zikra” te da ova manifestacija nije vjerska, nego, štaviše, sadrži mnoštvo stvari koje su u jasnoj suprotnosti s vjerom.

Na samom početku želim postaviti jedno pitanje, a samim time i iznijeti jednu bitnu činjenicu. Pitanje glasi: otkad se obavlja mevlud u Blagaju? Koji je historijat ovog okupljanja, otkad datira i koje su to islamske ličnosti, alimi s ovih prostora, koji su dolazili na ovu manifestaciju te je odobravali i držali predavanja na njoj? Ovo pitanje postavljam jer mislim da je odgovor da je historijat ove vjerske manifestacije nije duži od nekoliko decenija, a želi se predstaviti kao da je nekoliko stoljeća, što je jasna i otvorena manipulacija.

Dovišta i zikr ili, pak, paganski običaji?

Veliki broj bh. historičara spomenuo je da su većina današnjih dovišta na našem području mjesta koja su i u periodu prije dolaska islama na naše prostore također imala sličnu ulogu. Govoreći o ovoj temi, Salih Jalimam u djelu Historija bosanskih bogumila kaže: “U istraživačkom pogledu, odnosu bogumilstva i islama treba dodati još jednu bitnu karakteristiku. To su dovišta ili molitvišta, gdje su se obavljali određeni obredni postupci.” Zatim veli: “Dovišta ili molitvišta u kozmologiji bosanskih bogumila su zanimljiva i vrijedna veza bogumilstva i islama, što samo dalje usložnjava pitanje ovih veza. Najpoznatije dovište u Bosni i Hercegovini je Ajvatovica, gdje se sedmog ponedjeljka iza Jurjeva okupljaju vjernici. Historijski je utvrđeno da je Ajvaz-dedo bio bogumil” (str. 189).

Za dovište u Blagaju prof. Enver Imamović u svom radu “Rezultati zaštitnog iskopavanja na lokalitetu Tekija na Vrelu Bune u Blagaju kod Mostara” kaže: “Uz Ajvatovicu kod Prusca, ovo je najpoznatije i najposjećenije dovište u Bosni i Hercegovini, pa i šire. I ta činjenica je bila indikator historičarima i arheolozima da se ovom lokalitetu posveti posebna pažnja. Bilo je logično pretpostaviti da se radi o okupljanju koje ima mnogo dublje korijene od islama, što se tokom iskopavanja i dokazalo” (str. 197-198). Dokazujući spomenutu činjenicu, također ističe: “Taj ambijent je svojevremeno privukao i derviše, a prije toga vjerovatno i sljedbenike bosanske hereze (bogumile), za koje se zna da su im se kultna mjesta najčešće nalazila uz izvore, u pećinama i sličnom ambijentu” (str. 202). Ono što također privlači pažnju jest činjenica da su se na ovim mjestima također prinosile žrtve raznim božanstvima. Prof. Imamović kaže: “Keramika, kosti životinja i garež navode na pretpostavku da se radi o tragovima prinošenja žrtava bogu vode, odnosno izvora” (str 200-201).

Iz navedenog vidimo da je spomenuto mjesto bilo predmet okupljanja i veličanja i u džahilijetskom (paganskom) periodu, tačnije, prije dolaska islama na ove prostore, i da su se na njemu prinosile žrtve božanstvima (ako uzmemo ispravnost ove činjenice).

Ono što nas sada ovdje zanima jest kakav je propis za mjesta koja su u predislamskom dobu bila predmet veličanja i svetkovanja?

U Kur’anu i sunnetu i govoru islamskih učenjaka, uključujući i učenjake hanefijskog mezheba, nalazimo da je zabranjeno okupljanje, a posebno veličanje i svetkovanje ovakvih mjesta. Tako u sunnetu dolazi da se od Sabita ibn Dahhaka, radijallahu anhu, prenosi da je rekao: “Neki čovjek zavjetovao se da će zaklati devu u Buvani, pa je o tome pitao Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, i on mu je rekao: ‘Da li je u njoj bio neki džahilijetski kip koji se obožavao?’ ‘Ne’, odgovorili su. ‘Da li se u njoj održavala neka od njihovih svetkovina i okupljanja?’, upitao je. ‘Nije’, odgovorili su. Nakon toga je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Ispuni svoj zavjet jer, uistinu, nema ispunjavanja zavjeta u nepokornosti Allahu niti u onome što sin Ademov ne posjeduje.'” 
(Hadis je zabilježio Ebu-Davud u Sunenu.)

Ono što vidimo iz ovog hadisa jest da mu je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, dopustio da ispuni svoj zavjet, ali pod dva uvjeta: da na tom mjestu nije bilo nešto što se obožavalo i da to mjesto nije bilo mjesto okupljanja u džahilijjetu (predislamskom dobu).
Razlog ovih uvjeta jeste taj kako se ne bi upalo u oponašanje nevjernika u veličanju i okupljanju na mjestima gdje su se oni okupljali i veličali ih.

Poznati hanefijski učenjak Mulla Ali El-Kari kaže:

وَهَذَا كُلُّهُ احْتِرَازٌ مِنَ التَّشْبِيهِ بِالْكُفَّارِ فِي أَفْعَالِهِمْ

“I sve ovo je upozorenje i predostrožnost od oponašanja nevjernika” (Miratul mefatih, 6/2251).

Govoreći o značenju riječi ‘id, koja je spomenuta u riječima Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, gdje kaže “Nemojte moj kabur uzeti za mjesto okupljanja”, učenjaci hanefijskog mezheba spomenuli su sljedeće: “Ebul-Hasan Er-Rahmani El-Mubarekfuri spominje da je značenje toga ‘redovno okupljanje’, a potom kaže:

وكان للمشركين أعياد زمانية ومكانية، فلما جاء الله بالإسلام أبطلها، وعوض الحنفاء منها عيد الفطر وعيد النحر، كما عوضهم عن أعياد المشركين المكانية بكعبة ومنى ومزدلفة وسائر المشاعر

‘Mušrici su imali redovno okupljanje – ‘id, u određenim vremenima i mjestima, pa kad je došao islam, to je dokinuto, i vjernicima je to zamjenio sa dva bajrama, kao što im je umjesto mjesta gdje su se okupljali na širku zamjenio Ka’bom, Minom, Muzdelifom, i ostalim mjestima.'” (Miratul mefatih, 3/274)

Zatim je spomenuo sljedeći govor:

ويؤخذ منه أن اجتماع العامة في بعض أضرحة الأولياء في يوم أو شهر مخصوص من السنة، ويقولون هذا يوم مولد الشيخ، ويأكلون ويشربون، وربما يرقصون فيه، منهي عنه شرعاً، وعلى ولي الشرع ردعهم على ذلك، وإنكاره عليهم، وإبطاله

“Iz ovoga se može zaključiti da je okupljanje ljudi na kaburovima nekih evlija u određenom danu ili mjesecu godine, govoreći ‘Ovo je mevlud tog šejha’, gdje jedu i piju i igraju, šerijatski zabranjeno i na vlastima je da ih od toga odvrate, ospore im i da im to ukinu” (Miratul mefatih, 3/274).

Sari Saltuk i mevlud u Blagaju

Jedno od najpoznatijih “dovišta” kod nas jest tekija u Blagaju. U ovoj tekiji nalaze se dva kabura, od kojih je jedan kabur Sari Saltuka. Ko je bio Sari Saltuk? To je osoba koja se poštuje i veliča u derviškim krugovima Turske i Balkana. Ovdje želim samo ukratko prenijeti nešto o ovoj ličnosti onako kako je to spomenuto u djelima onih koji ga veličaju ili, da kažem, smatraju evlijom, tačnije, iz djela Sari Saltuk, historija i mit. Kad su u pitanju sami podaci o njegovom životu, o njemu se veoma malo zna. Spominje se da je bio gazija, hrabar, evlija i slično. Najviše želim spomenuti šta se ovoj ličnosti pripisuje, a bez da se ukaže na neispravnost toga sa vjerske strane, kao i radnje koje se čine na njegovom kaburu ili, bolje rečeno, kaburovima. Za njega se kaže da je zakopan na 7 ili više mjesta; neki čak spominju i 40. Navodno je kazao da se napravi toliko tabuta i da će njegovo tijelo biti u svakom od njih. Tako se kaže: “Prema oporuci, njegovi su ga ljudi okupali i umotali u ćefine. Pripremili su jedanaest tabuta za one koji su željeli tijelo Sari Saltuka, jer im je prije smrti rekao da će se nakon smrti nalaziti na dvanaest mjesta. Svakom begu i kralju, po njihovoj želji, predat je po jedan tabut i vidio da je tijelo kod njega te ga je odnio u svoju zemlju. Kad je umro, iz tabuta se začuo njegov glas: ‘Ne postupajte suprotno od moje oporuke, kaznit ću vas!'”

Kad se govori o njegovim vrlinama, spominje se sljedeće:

– njegovi neprijatelji nikako ga nisu mogli ubiti

– bacaju na njega strijele, ali se one ne zabijaju

– bacaju ga u vatru, ali on ne izgara

– posjedovao je Poslaniko,v sallallahu alejhi ve sellem, mač

– išao je na Poslanikov, sallallahu alejhi ve sellem, mezar i od njega dobio fetvu koji mezheb da slijedi

– borio se i ubio sedmoglavu aždahu.

Kao što sam spomenuo, njegov grob nalazi se na više mjesta, od kojih je jedno u Blagaju.

Od stvari koje se čine na njegovim grobovima spominje se sljedeće:

– žene bosonoge obilaze njegovo turbe sa četvrtka na petak

– ako čovjek zapadne u tešku situaciju i na njegovom kaburu triput izgovori ime “Sari Saltuk”, bit će mu otklonjena nedaća

– na njegovim turbetima kolju se kurbani

– prije nego bi izašli na more ribari bi tražili od njega izun i vjerovali da ih on čuva

– na njegovom turbetu traži se lijek za neplodnost žena i neke druge bolesti, kojom prilikom se kolje kurban.

Kad se govori o stvarima koje se prakticiraju ili se to nekad činilo u blizini tekije u Blagaju, kaže se: “Stoljećima je bila praksa da se u njezinoj blizini kolju kurbani.”

Posebni kerameti

Ono što se posebno spominje od kerameta Sari Saltuka jest sljedeće:

– poznavao je i Kur’an i Evanđelje

– u crkvama drži govor u liku svećenika

– u crkvama je držao propovijedi prerušen u svećeničku odoru.

Poznati osmanlijski učenjak i šejhul-islam Ebu Su’ud izdao je fetvu da je Sari Saltuk heretik – murted, nazvavši ga “svećenikom”, a ne evlijom, kako je to poznato kod običnog svijeta.

Ono što ovdje želim istaći jest da se gore navedene stvari spominju i prenose, a da se ne ukaže na to da su u suprotnosti s vjerom, odnosno da među ovim stvarima ima mnoštvo stvari koje se čak tretiraju kao veliki širk, koji izvodi iz vjere, po konsenzusu svih islamskih učenjaka, uključujući i učenjake hanefijskog mezheba. Njegov kabur (jedan od mnoštva njih), odnosno manifestacija “Dani mevluda i zikra” smatra se jednom od najvećih vjerskih manifestacija muslimana na ovim prostorima.

Dani mevluda i zikra ili savremeni Zatu Envat?

Kad na spomenutim mevludima, dovištima ili tzv. “Danima mevluda i zikra” ne bi bilo ništa od stvari koje su sporne po šerijatu, bilo da se radi o uvjerenjima ili, pak, o samim djelima, okupljanje na tim mjestima opet bi bilo strogo zabranjeno. Od dokaza za to jest hadis koji sam naveo, od Sabita ibn Dahhaka da se čovjek zavjetovao da će zaklati devu na mjestu koje se zove Buvane, pa mu je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, to dozvolio, ali pod uvjetom da to mjesto nije bilo mjesto okupljanja u predislamkom dobu ni mjesto na kojem su se prinosile žrtve. Od dokaza koji također upućuju na zabranjenost spomenutih okupljanja jest i sljedeći hadis:

“Od Ebu Vakida Lejsija, radijallahu anhu, prenosi se da je rekao: ‘Izišli smo s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Hunejn, a bili smo tek skoro napustili nevjerovanje (kufr). Mušrici su imali drvo kod kojeg su činili ibadet i na njega vješali svoje oružje. Zvalo se Zatu Envat. Prošli smo pored tog drveta i rekli: ‘Allahov Poslaniče, daj da i mi imamo Zatu Envat kao što i oni imaju.’ Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao je: ‘Allahu ekber! To su, uistinu, Allahovi zakoni. Rekli ste, tako mi Onoga u čijoj je ruci moja duša, onako kako je Benu Israil rekao Musau: ‘Napravi i ti nama boga kao što i oni imaju bogove!’ ‘Vi ste, uistinu narod koji nema pameti!’, reče on.’ (El-‘Araf, 138) ‘Vi ćete, uistinu slijediti običaje onih koji su bili prije vas.'”

Iz ovog hadisa može se uzeti mnoštvo pouka kao što su na to ukazali islamski učenjaci, od kojih ćemo kasnije neke spomenuti. Ono što iz ovoga razumijemo jest da su mušrici za ovo drvo, Zatu Envat, imali sljedeća uvjerenja:

– veličali su ovo mjesto i smatrali ga odabranim

– kod njega su činili ibadete, tj. vjerovali su da su ibadeti kod njega posebno odabrani

– vjerovali su da im to donosi bereket i sreću.

Koliko je veliko i krupno bilo njihovo traženje vidi se iz toga što je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, te njihove riječi i njihovo traženje, koje se uopće nije desilo, stavio na isti stepen riječi koje je Benu Israil rekao Musau, a to su “Napravi i ti nama boga kao što i oni imaju bogove!” Islamski učenjaci, a među njima i učenjaci hanefijskog mezheba, ukazali su na to da svako drvo, pećina, izvor, kabur i slično za koje se vjeruje da je berićetno ili da je pored njega ibadet bolji jest poput drveta Zatu Envat, spomenutog u hadisu, i da je obaveza uleme da na to ukaže i pojasni običnom svijetu, a da je obaveza vlasti da se te stvari zabrane. Od tih citata spomenut ću samo citat hanefijskog alima, čija su djela bila baš prisutna i izučavana na ovim prostorima, a to je Muhammed El-Birkavi, koji kaže:

فإذا كان اتخاذ هذه الشجرة لتعليق الأسلحة، والعكوف حولها- اتخاذ إله مع الله! مع أنهم لا يعبدونها ولا يسألونها شيئا- فما الظن بالعكوف حول القبر، والدعاء عنده، ودعاء صاحبه، والدعاء به؛ فمن له خبرة بما بعث الله به رسوله-صلى الله عليه وسلم- وبما عليه أهل البدع والضلال اليوم في هذا الباب- علم أن بين السلف، وبين هؤلاء الخلوف من البعد: أبعد ما بين المشرق والمغرب

“Ako je uzimanje ovog drveta radi vješanja oružja na njega i činjenje ibadeta kod njega bilo ‘uzimanje boga mimo Allaha’, iako ga nisu obožavali niti od njega nešto tražili, pa šta je tek onda sa činjenjem ibadeta kod kabura, upućivanje dove kod njega, upućivanje dove onome ko je u kaburu, upućivanje dove preko njega (tevessul)? Ko imalo poznaje vjeru s kojom je Allah poslao svog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i vidi na čemu su danas ljudi od novotarija i zablude, jasno će mu biti da je razlika između te dvije stvari kao razlika između istoka i zapada” (Zijaretul kubur, str. 42).

Prethodno sam spomenuo da okupljanje na ovakvim manifestacijama nije dozvoljeno čak i kad se na njima ne bi nalazilo ništa od stvari koje su sporne sa šerijatske strane. Dokaz za ovo je to što su ta mjesta bila mjesta okupljanja i predmet veličanja prije dolaska islama. Od stvari koje su vezane za ove manifestacije, a koje nisu u skladu sa šerijatskim dokazima jesu sljedeće:

– uvjerenja da su ova mjesta odabrana i posebna

– putovanja s ciljem posjete ovih mjesta

– vjerovanja da su predmeti na ovim mjestima, poput kamenja, vode i slično, mubarek i berićetli

– činjenje zikra na neispravan način

– veličanje kaburova na ovim mjestima

– traženje pomoći od nekog drugog, a ne od Uzvišenog Allaha.

Želim istaći da se sve ove stvari ne nalaze kod svih ljudi, nego kod nekih, ali makar i da se nalaze samo kod malog broja, obaveza je skrenuti pažnju na to i pojasniti šerijatski propis.

Kad je u pitanju vjerovanje da su ova mjesta odabrana, islamski učenjaci, uključujući i učenjake hanefijskog mezheba, naglasili su da je vjerovanje da je neko mjesto odabrano, a koje nije odabrano Kur’anom i sunnetom, suprotno tekstovima Kur’ana i sunneta i konsenzusa islamskih učenjaka. Uzvišeni Allah je taj koji odabire poslanike među ljudima, zatim odabire mjesta nad ostalim mjestima, poput Mekke i Medine, kao što odabire mjesece i dane, kao, npr, ramazan i Dan Arefata. Vjerovanje da su neko mjesto, dan, mjesec odabrani nad drugima, a za to nije došao dokaz u Kur’anu i sunnetu, u najmanju ruku smatra se laži na Allaha i Njegovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i govorom o Allahu bez znanja.
Govoreći o ovim mjestima, učenjaci hanefijskog mezheba kažu:

“Sve što se obožava mimo Allaha, bilo da se radi o drvetu ili kamenu ili kaburu, obavezno je rušiti i sklanjati, kao što je Omer, radijallahu anhu, kad je do njega došlo da se ljudi okupljaju ispod drveta pod kojim je data prisega Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, naredio da se to drvo posiječe! Ako je Omer, radijallahu anhu, naredio da se posiječe drvo ispod kojeg je data prisega Allahovom Poslaniku, sallahu alejhi ve sellem, i koje je spomenuto u Kur’anu kad se kaže: ‘Allah je zadovoljan vjernicima koji su ti dali prisegu ispod drveta’, pa kakav je propis onda o onome što je mimo ovog drveta?” (Zijaretul kubur, str. 42).

Pogledaj kako su učenjaci hanefijskog mezheba naveli drvo koje ima svoj historijat, a to je da se pod njim desilo davanje prisege Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i koje je čak spomenuto u Kur’anu kao dokaz za neispravnost veličanja mjesta za koja nije došao dokaz da se veličaju. Pa kako onda pored ove prakse Omera, radijallahu anhu, koja je bila uz prisustvo ashaba i niko od njih mu to nije osporio, i jasnih citata islamskih učenjaka možemo smatrati ispravnim okupljanje ljudi na mjestima koja su veličali bogumili (a pored toga čine se još mnoge stvari koje su zabranjene u ovoj vjeri) i, na veliku žalost, nazivati to “vjerskim manifestacijama”?

 

Putovanja s ciljem posjete turbeta i mubarek-mjesta

Učenjaci hanefijskog mezheba strogo su zabranjivali putovanja radi posjećivanja mjesta koja se smatraju “svetim” i “odabranim”, čak i ako bi se radilo o mjestu gdje je živio i ibadet činio neki pobožnjak, a posebno kad je u pitanju kabur. Poznati hanefijski učenjak, Velijjullah Dehlevi, govoreći o ovim putovanjima i tumačeći hadis u kojem Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kaže: “Ne putuje se osim radi posjete trima mjestima: Mesdžidul-haramu (Mekke), Mesdžidul-aksau i mom mesdžidu”, navodi:

أقول: كان أهل الجاهلية يقصدون مواضع معظمة بزعمهم، يزورونها ويتبركون بها؛ وفيه من التحريف والفساد ما لا يخفى؛ فسدّ الن-صلى الله عليه وسلم- الفساد؛ لئلا يلتحق غير الشعائر بالشعائر؛ ولئلا يصير ذريعة لعبادة غير الله تعالى؛ والحق عندي: أن القبر، ومحل عبادة ولي من أولياء الله والطور كل ذلك سواء في النهي والله أعلم

“Kažem: ljudi u džahilijjetu (predislamskom dobu) putovali su radi posjete mjestima koje su smatrali svetim, posjećivali su ih i tražili bereket putem tih stvari. Takva putovanja sadrže mnogo neispravnosti i krivovjerja, kao što je poznato, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ta vrata zatvorio kako se propisana putovanja (aludirajući na hadždž i umru) ne bi pomiješala s onim što nije od vjere, sve s ciljem kako to ne bi postalo sredstvo da se upadne u obožavanje nekoga drugog, a ne Uzvišenog Allaha. Ono što smatram da je istina jest da je kabur, turbe i mjesto gdje je ibadet činio neki pobožnjak ili posjećivanje brda na istom stepenu zabrane, a Allah najbolje zna” (Hudždžetullahi el-baliga, 1, 543).

Učenjaci hanefijskog mezheba također su spomenuli i druge dokaze i predaje koje ukazuju na zabranjenost putovanja s navedenim ciljem. Od tih predaja jest i ona da je Omer, radijallahu anhu, vidio ljude kako su se raštrkali, pa je upitao: “Kamo idu ovi?”, pa su mu rekli: “U mesdžid u kojem je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, obavio namaz, pa idu da i oni tamo namaz obave”, pa je Omer, radijallahu anhu, rekao:

إنما هلك من كان قبلكم بمثل هذا؛ كانوا يتبعون آثار أنبيائهم، ويتخذونها كنائس وبيعا فمن أدركته الصلاة في هذه المساجد فليصل ومن لا فليمض ولا يتعمدها

“Zaista su propali oni prije vas zbog ovakvih stvari, idući na mjesta tragova njihovih poslanika i uzimajući ih za mjesta obavljanja ibadeta! Koga namaz zatekne na ovakvim mjestima neka ga obavi, a koga ne zatekne neka samo prođe i neka ne staje s namjerom da namaz u njemu obavi” (Zijaretul kubur, str. 41).

 

Traženje bereketa, sreće, otklanjanje nedaće od predmeta

Islamski učenjaci, a posebno među njima učenjaci hanefijskog mezheba, vjerovanje da neki predmeti donose berićet, sreću, otklanjaju nedaću i slično naglasili su da, ako čovjek vjeruje da neki predmet sam po sebi može donijeti sreću, bereket, otkloniti nedaću i slično, to je ne samo grijeh nego čak stvar koja izvodi iz islama.

Kad su spominjali propise vezane za hadždž i obavljanje namaza iza Mekamu-Ibrahima i ljubljenje Hadžerul-esveda, učenjaci hanefijskog mezheba ukazali su na to da obavljanje namaza na tom mjestu, kao i ljubljenje samog kamena, biva samo iz razloga što nam je tako naređeno i što je to praksa Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, a ni u kojem slučaju zbog uvjerenja da Hadžerul-esved donosi korist ili otklanja štetu. U tom kontekstu spominju i predaju gdje bi Omer, radijallahu anhu, govorio kad bi ljubio Hadžerul-esved:

“Ja znam da si ti kamen koji niti donosi korist niti otklanja štetu, ali da nisam vidio Allahovog Poslanika, sallahu alejhi ve sellem, da te ljubi, ni ja te ne bih ljubio.”

Kaže poznati islamski učenjak, imam El-Ajni, u svom komentaru Buharije, govoreći o ovoj predaji:

إنما قال ذلك؛ لأن الناس كانوا حديثي عهد بعبادة الأصنام؛ فخشي عمر -رضي الله عنه-: أنه يظن الجهال بأن استلام الحجر هو مثل ما كانت العرب تفعله؛ فأراد عمر أن يعلم: أن استلامه لا يقصد به إلا تعظيم الله عز وجل، والوقوف عند أمر نبيه صلى الله عليه وسلم؛ وأن ذلك من شعائر الحج التي أمر الله تعالى بتعظيمها، وأن استلامه مخالف لفعل الجاهلية في عبادتهم الأصنام؛ لأنهم كانوا يعتقدون أنها تقربهم إلى الله زلفى؛ فنبه عمر على مخالفة هذا الاعقتاد، وأنه لا ينبغي أن يعبد إلا من يملك الضر والنفع، وهو الله تعالى جل جلاله

“Omer, radijallahu anhu, naglasio je ovo zato što su ljudi tek bili ostavili mnogoboštvo, pa se prepao da će neznalice pomisliti da je pokazivanje rukom u pravcu Hadžerul-esveda prilikom tavvafa oko Ka’be identično onome što su ljudi radili u predislamskom dobu, pa je Omer, radijallahu anhu, htio naglasiti da pokazivanje nije ništa nego veličanje Allaha i prakticiranje Poslanikove, sallallahu alejhi ve sellem, prakse i da je u sklopu propisa hadždža koji su nam naređeni. Sam čin pokazivanja prema Hadžerul-esvedu jest razlikovanje od predislamske prakse u kojoj su se obožavali kipovi zato što su vjerovali da ih oni približuju Allahu, pa je Omer, radijallahu anhu, napomenuo ovu stvar i ovo uvjerenje da se ne smije obožavati osim onaj koji daje korist i štetu, a to je Uzvišeni Allah” (Umdetul-kari, 2409).

Iz tog razloga kasniji hanefijski učenjaci, koji su zatekli ovakve pojave, tačnije, ovakva okupljanja žestoko su ih osudili i kritikovali i spomenuli da sliče ili su identična praksi ljudi u predislamskom dobu.

Poznati hanefijski alim, pravnik i muhaddis iz Indije, šejh Velijjullah Dehlevi (umro 1176. h. g) o ovakvim pojavama sličnim Ajvatovici i Buni, a koje je zatekao u Indiji, kaže:

كل من ذهب إلى بلدة أجمير، أو إلى قبر سالار مسعود، أو ما ضاهاها لأجل حاجة يطلبها؛ فإنه آثم إثمًا أكبر من القتل والزنى، ليس مثله إلا مثل من كان يعبد المصنوعات، أو مثل من كان يدعو اللات والعزى

“Svako ko ode u Udžmejr (mjesto u Indiji u kojem se nalazi turbe Muinudina El-Hašetija) ili na kabur Salar Mesuda (turbe u indjiskom gradu Behraidžu) ili na slična mjesta i turbeta, tražeći potrebu, počinio je grijeh veći od ubistva i bluda! Poput takve osobe jest samo onaj ko obožava stvorene predmete ili onaj ko se klanja Latu i Uzzatu (kipovi koje su obožavali mušrici u Mekki).”[1]

Govoreći o ovakvom vidu posjećivanja kaburova i tzv. mevluda, ovaj alim kaže:

وإن كنت متوقفًا في تصوير حال المشركين وعقائدهم وأعمالهم؛ فانظر إلى حال العوام والجهلة من أهل الزمان، خصوصًا من سكن منهم بأطراف دار الإسلام؛ كيف يظنون الولاية وماذا يخيل إليهم منها؛ ويذهبون إلى القبور والآثار، ويرتكبون أنواعًا من الشرك

“Ako ti nije jasno stanje mušrika, njihovo vjerovanje i njihova praksa, onda pogledaj u stanje običnog svijeta danas u ovom vremenu, a posebno onih koji žive na graničnim dijelovima islamskog svijeta, kakva sve imaju vjerovanja u vezi s evlijama i šta im se sve pričinjava. Odlaze na razna turbeta i svetišta, čineći pritom razne vrste širka.”[2]

Način obavlja zikra na ovim manifestacijama

Kad je u pitanju zikr, nema sumnje da je on od najuzvišenijih ibadeta. Međutim, način činjenja zikra treba biti onakav kako su ga činili Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, prve generacije i imami ovog ummeta. Na ovakvim manifestacijama obavlja se zajednički zikr, od čijeg se načina ponekad stidi razumna osoba. Takvi zikrovi, možemo kazati, sliče svemu osim obavljanju ibadeta. Ovdje želim samo kratko navesti da su islamski učenjaci, a među njima i učenjaci hanefijskog mezheba, ukazali na neispravnost ovakog činjenja zikra. Ovo pitanje obradio sam u kratkom radu pod naslovom “Činjenje zikra naglas i grupno u djelima hanefijskog mezheba”.

Emaneta radi i s ciljem ukazivanja na ovu pojavu te kao odgovor onima koji ovaj čin pripisuju hanefijskom mezhebu i bošnjačkoj tradiciji želim istaći da su učenjaci hanefijskog mezheba, govoreći o ovom načinu zikra, spomenuli sljedeće:

– da li je onaj koji smatra dozvoljenim zajednički zikr nevjernik ili griješnik?

– da je obaveza da se protjeraju iz mjesta u kojem to čine

– da je u tom činu poistovjećivanje čovjeka sa životinjama

– da je u tom činu poistovjećivanje čovjeka s nevjernicima

– da je ovaj čin potvora na Allaha.

Sve ovo doći će u dolje navedenom govoru.

Učenjaci hanefijskog mezheba pisali su zasebna djela u kojima su govorili o ovoj problematici. Od tih je djela i Er-rehsu vel-vaksu li mustehilli reksi, koje je napisao čuveni Ibrahim El-Halebi, autor poznatog djela Multekal-ebhur. Ovo djelo autor je posvetio spomenutom pitanju, ali se više bazirao na pojašnjenje štetnosti i zablude sufijskog zajedničkog zikra. U tom djelu spominje govor učenjaka hanefijskog mezheba o učenju zikra naglas te o tome da li je onaj koji zajednički zikr smatra dozvoljenim nevjernik ili griješnik. Međutim, pisac također spominje definiciju novotarije i odgovara na dileme onih koji su dozvolili ovakav vid činjenja zikra. Zatim je naveo govor hanefijskih učenjaka koji su kazali da je obaveza da se protjeraju iz mjesta u kojem to čine.[3]

Poslije toga je nabrajao štetnosti ove novotarije, kazavši da je u takvom načinu činjenja zikra “poistovjećivanje čovjeka sa životinjama” te također “poistovjećivanje čovjeka s nevjernicima”.[4] Nabrajajući štete ove novotarije, na kraju veli: “Od najružnijih stvari ove novotarije jest da je ona potvora na Allaha, smatrajući to dozvoljenom ili pohvaljenom stvari, jer onaj koji postavlja propise jest Uzvišeni Allah i niko osim Njega nema pravo propisivanja, a smatranje dozvoljenim onoga što je zabranjeno ili obrnuto jest potvora na Njega i pripisivanje Njemu onoga što nije rekao, a Uzvišeni kaže: ‘A ko je gori nepravednik od onoga koji na Allaha laž iznosi?’ (El-En’am, 93)”[5]

Ono što je bitno istaći jest da u ovoj poslanici ovaj veliki hanefijski učenjak iznosi i odgovor na jednu dilemu koju i mi danas često možemo čuti, a to je da kaže: “Do mene je došlo da je jedan od onih kojima sam osporio ovakav način zikra, nakon što sam otišao, rekao: ‘Ne osporavaju onima koji piju alkohol njihovo pijenje, a osporavaju nama ovo što činimo?’ Na ovo kažem: da je ovaj jadnik razmislio onako kako treba, vidio bi da je ovakav vid zikra gori od pijenja alkohola zato što onaj koji pije alkohol vjeruje da je to zabranjeno, pa će možda zatražiti oprost za to i pokajati se, pa će tako osjetiti poniznost i jad, a i ljudi će ga zbog toga kritikovati, za razliku od ovih koji zbog svog uvjerenja da je to ibadet niti će zatražiti oprost niti će se kajati nego će, štaviše, osjećati ponos, a kod ljudi će imati ugled. Prenosi se da je Iblis rekao upravo to: ‘Slomio sam ljude griješenjem, a oni mene traženjem oprosta, pa sam im došao sa grijesima od kojih se neće kajati, a to su novotarije’.”[6]

__________________________________________________________

 

[1] Et-tefhimat el-ilahijje, 2/45; pogledaj Džuhudu ulemail-hanefijje fi ibtali akaidil-kuburijje, 2/1141, 1142.

[2] El-Fevz el-kebir, 19-20; pogledaj Džuhudu ulemail-hanefijje fi ibtali akaidil-kuburijje, 1/456, 457.

[3] Er-rehsu vel-vaksu li mustehilli reksi, str. 37, 38.

[4] Isto, 49, 50.

[5] Isto, 53.

[6] Isto, 50, 51.

Print Friendly  Dani mevluda i zikra kroz djela učenjaka hanefijskog mezheba pf button both



X